Home » Actueel, Beleggen in goud

Is er een nieuwe Eurocrisis onderweg?

Geschreven door op 5 juni 2018 – 12:21

Even leek het erop dat de Europese schuldencrisis naar de achtergrond was verdwenen, maar niets is minder waar. Net nu Griekenland haar begroting weer enigszins op orde heeft laaien de problemen elders in de muntunie weer op. De regeringspartijen in Italië hebben geen zin om zich te binden aan de Europese begrotingsregels en ook zouden ze eigenlijk liever een deel van haar schulden op de balans van de ECB willen afboeken. Zelfs het idee om de eurozone te verlaten kwam even voorbij, een plan waar beleggers zeer nerveus van werden.

Inmiddels is duidelijk geworden dat de Italiaanse regering voorlopig afziet van een vertrek uit de muntunie, maar op de achtergrond lijkt het eurosceptische sentiment alleen maar aan kracht te winnen. Niet alleen in Italië, maar ook in andere landen binnen de muntunie.

Is de Europese schuldencrisis eigenlijk wel echt weggeweest? Of zijn we in slaap gesust door de monetaire stimulering van centrale banken? En zijn er nog andere ontwikkelingen gaande die de economieën van de Eurozone in gevaar kunnen brengen? We zetten de belangrijkste risico’s op een rij.

1. Politieke instabiliteit

Niet alle landen in de eurozone zijn even goed uit de crisis gekomen. We hoeven alleen maar te kijken naar het gemiddelde inkomen en de werkloosheid om te concluderen dat de economische situatie in landen als Spanje en Italië veel slechter is dan in de meeste noordelijke landen. Waar de werkloosheid in Duitsland ongekend laag is blijft deze in de zuidelijke landen hardnekkig hoog.

Het Institute for International Finance (IIF) rekende door dat het reële inkomen per hoofd van de bevolking in Italië nog steeds ver beneden het niveau van voor de crisis ligt. Een zorgelijke ontwikkeling, omdat zwakke economische groei voor meer ontevredenheid zorgt en kan leiden tot meer politieke instabiliteit.

De laatste jaren zagen we in verschillende Europese landen dat de populariteit van eurosceptische partijen toenam. Zet deze trend door, dan kan dat de politieke stabiliteit in Europa onder druk zetten. In Italië hebben de eurosceptische partijen al een meerderheid gevormd, met als resultaat dat bepaalde Europese afspraken ter discussie worden gesteld.

Sinds de Brexit zijn er meer gebieden in Europa die verlangen naar meer autonomie, zoals de Spaanse regio Catalonië en de Italiaanse regio van Lombardije. Deze beweging laat zien dat de Europese Unie geen vanzelfsprekendheid meer is en dat er in meer regio’s behoefte is om zelfstandig verder te gaan.

2. Problemen bankensector

Sinds het uitbreken van de financiële crisis zijn er ook meer vraagtekens ontstaan over de stabiliteit van de bankensector. De gehele bankensector van de Europese Unie heeft voor bijna €1 biljoen aan slechte leningen op haar balans staan. Dat zijn leningen met een betalingsachterstand van meer dan negentig dagen of leningen die volgens de bank waarschijnlijk niet volledig afgelost zullen worden.

Het probleem van de slechte leningen is dat deze vooral te vinden zijn op de bankbalansen in de zuidelijke eurolanden. De Italiaanse bankensector bijvoorbeeld heeft ruim €220 miljard van dit soort probleemleningen, wat betekent dat er een verhoogd risico is op een bankencrisis. Vorig jaar werden twee kleinere banken in het land nog door de staat gered, omdat men het niet aandurfde om deze banken om te laten vallen.

De slechte leningen zijn als een tikkende tijdbom, want als er op afgeschreven moet worden heeft dat ingrijpende gevolgen voor de kapitaalbuffers van de banken. Het besmettingsgevaar naar grote banken in bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk was ook een van de redenen waarom Griekse banken destijds gered moesten worden. En dan is Griekenland nog een relatief kleine economie in vergelijking met Italië.

Bijna €1 biljoen aan slechte leningen op Europese bankbalansen (Bron: Bloomberg)

3. Vastgoedbubbels

Je zou misschien verwachten dat banken door de crisis wat voorzichtiger zijn geworden met het verstrekken van kredieten, maar niets is minder waar. Zo publiceerde Bloomberg begin deze maand een artikel over een sterke toename in het aantal aflossingsvrije hypotheken in de Verenigde Staten, zowel in absolute termen als in verhouding tot de totale kredietverlening.

Dit soort aflossingsvrije leningen zijn een risico voor banken, omdat er een veel grotere kans is dat de waarde van het onderpand bij wanbetaling niet voldoende is om de schuld af te lossen. Kredietbeoordelaar Moody’s waarschuwt nu al voor de risico’s van de aflossingsvrije hypotheken, waarbij de schuldenaar geen enkele buffer hoeft op te bouwen.

In de eerste drie maanden van dit jaar was meer dan 75% van alle nieuwe hypotheken in de Verenigde Staten van het aflossingsvrije type, het hoogste percentage sinds 2006. Rond die tijd was de huizenmarktbubbel ongeveer op haar hoogtepunt. 

Ook in Nederland blijven de aflossingsvrije hypotheken een punt van zorg. Zo waarschuwde de Nederlandsche Bank vorig jaar nog voor het feit dat meer dan de helft van de totale hypotheekschuld in ons land aflossingsvrij is. Zo lang deze schulden niet worden afgebouwd blijft de Nederlandse economie kwetsbaar voor economische schokken.

4. ECB bouwt stimulering af

De ECB heeft de afgelopen drie jaar de markt kunstmatig ondersteund met een ongekend groot stimuleringsprogramma, waarbij maandelijks voor tientallen miljarden aan staatsobligaties werden opgekocht. De centrale bank heeft inmiddels haar plannen bekendgemaakt om nog dit jaar het stimuleringsprogramma af te bouwen, wat betekent dat een kunstmatige ondersteuning voor de obligatiemarkt wegvalt.

Beleggers houden er rekening mee dat de rente als gevolg van deze koerswijziging zal oplopen en een drukkend effect zal hebben op het herstel van de economie. Het is nog maar de vraag of de economie een hogere rente kan dragen, nu we gewend zijn geraakt aan de mogelijkheid om bijna gratis te lenen. De laatste keer dat de rente op grote schaal verhoogd werd leidde dat tot een implosie van de vastgoedbubbel in de Verenigde Staten. Het terugdraaien van de monetaire stimulering is een noodzakelijk, maar zeker geen risicovrij aanpassingsproces.

5. Structurele Target 2 onbalans

Binnen de eurozone worden geldstromen tussen landen verrekend via het Target 2 systeem, wat betekent dat centrale banken elkaar geld kunnen voorschieten om het betalingsverkeer tussen banken in verschillende Eurolanden te optimaliseren. Dit systeem kent echter geen periodieke vereffening, waardoor er een grote onbalans kan ontstaan tussen verschillende landen.

Momenteel heeft de Nederlandsche Bank een vordering van meer dan €100 miljard open staan bij andere centrale banken in de Eurozone. Dit tegoed blijft staan zo lang de Eurozone bij elkaar blijft en kan in principe oneindig blijven groeien. Maar op het moment dat een land besluit de muntunie te verlaten wordt het al snel ingewikkeld. In dat geval moet het land direct haar volledige verplichting aan het Target 2 systeem voldoen.

De kans dat een land uit de muntunie stapt is nog niet zo groot, maar het is zorgwekkend te noemen dat er zoveel jaar na de crisis nog steeds geen plan is om deze tekorten en overschotten te verrekenen. De ABN Amro rekende vorig jaar uit wat de gevolgen zouden zijn van een vertrek van Griekenland of Italië uit de muntunie. Daaruit kwam naar voren dat Nederland bij een ‘Grexit’ ongeveer €4 miljard en bij een ‘Italexit’ zelfs €25 miljard aan vorderingen zal mislopen.

De grote verschillen op de Target 2 balans hebben geen consequenties zo lang de muntunie bij elkaar blijft, maar als een land besluit de unie te verlaten kunnen de verliezen voor met name Duitsland en Nederland aanzienlijk zijn.

Vlucht naar veilige havens

De snelle waardedaling van de euro heeft laten zien dat bovenstaande ontwikkelingen ook gevolgen kunnen hebben voor de koopkracht van je spaargeld. Door de lage rente levert sparen weinig op, waardoor beleggers uitwijken naar alternatieven.

Een van die alternatieven is de aandelenmarkt, maar de koersen van aandelen zijn de afgelopen jaren al sterk gestegen. Als er een nieuwe crisis uitbreekt of de rente weer sterk begint op te lopen zijn aandelen de hoek waar over het algemeen als eerste de klappen vallen.

Edelmetalen zijn in tijden van onzekerheid een populaire vluchthaven, wat betekent dat de prijzen verder kunnen stijgen gedurende een nieuwe schuldencrisis of een eurocrisis. Door te beleggen in goud of door fysiek zilver te kopen kun je een deel van je vermogen beschermen tegen een waardedaling van de euro en tegen eventuele schokken in het financiële systeem.

Deze bijdrage is afkomstig van Geotrendlines

Tags: , , , ,