Home » Monetaire geschiedenis, Monetaire systeem

John Law en de Mississippi bubbel (deel 1)

Geschreven door op 26 februari 2015 – 13:05

Keer op keer zien we dat wereldleiders, bankiers en centralebankiers niets hebben geleerd van fouten uit het verleden.  Welke lessen zijn er te trekken uit het verleden en hoe kunnen we ervoor zorgen dat de gemaakte fouten niet nogmaals gemaakt worden. In dit bericht een indrukwekkend en waargebeurd verhaal over de Mississippi Bubbel en zijn uitvinder, John Law.

We gaan allereerst terug naar het jaar december 1719. John Law staat op dit moment aan de top van Frankrijk. Of beter gezegd, hij is de top van Frankrijk. Law heeft zich in deze maand laten bekeren tot het katholieke geloof en is doorgedrongen tot het Franse parlement. Op dit moment draagt hij de titel ”Controller General of Finances” van Frankrijk. Dankzij deze titel heeft hij de absolute macht gekregen over:

  • Alle indirecte belastingen in Frankrijk
  • De Franse centrale bank – Banque Royale
  • De nationale schuld
  • De 26 munt producerende ondernemingen in Frankrijk die voor de goud en zilver geldvoorraad zorgen
  • De kolonie Louisiana
  • De Mississippi Compagnie met de monopolie op de tabak-handel vanuit Amerika
  • De Franse handel met Canada
  • Alle Franse handel met Afrika, Azië en Oost Indië

Op dit moment ontstaan de eerste miljonairs in Frankrijk en handelt een aandeel van de Mississippi Compagnie rond de 9000 livres. Hoe heeft een man als Law in zo’n korte tijd zoveel macht weten te vergaren? Om hierachter te komen moeten we terug gaan naar de achtergrond van een van de grootste bubbelblazers die de wereld ooit heeft gekend.

 

John Law

Wie was John Law?

John Law was de zoon van een succesvolle Schotse goudsmid. Blut geraakt door gok verslavingen en mislukte ondernemingen werd hij uiteindelijk in 1694 in Londen ter dood veroordeeld voor het vermoorden van zijn buurman na een ruzie. Het lukte Law uiteindelijk om te ontsnappen en de doodstraf te ontlopen. Hij besloot naar Amsterdam te vluchten.

Het bleek precies het juiste moment voor Law. In de 17e eeuw was Amsterdam de financiële hoofdstad van de wereld. Met financiële innovaties zoals de uitvinding van ”de onderneming” – company – en de Amsterdamse Beurs – stock exchange – waren het de Nederlanders die met hun Gouden Eeuw en financiële activiteiten  de wereld domineerde. Het was dan ook niet gek dat de in Engeland verbannen John Law zich snel thuis voelde in Amsterdam.

Ondanks het indrukwekkende Nederlandse financiële systeem was John Law niet tevreden. Zo vond hij het bijvoorbeeld beperkend dat er niet meer aandelen van de  VOC werden uitgegeven wanneer die bij beleggers populair waren. Bovendien vond hij de Amsterdamse Wisselbank veel te conservatief in het creëren van geld en de mogelijkheden die dat met zich mee bracht.

Het idee begon in het hoofd van John Law te spelen om een handelsorganisatie op te richten die in samenwerking met een centrale bank en een monopolie op het geld een machtspositie in een land kan innemen. De centrale bank kan dan vervolgens met gecreëerd geld investeren in de handelsorganisatie wat de waarde doet stijgen en de rest van het publiek laat volgen.

Law kwam als eerste in Genua terecht. Waar hij zijn tijd vooral investeerde in speculeren in aandelen en effecten. Daarna spendeerde hij veel tijd in Venetië waar hij overdag handelde in aandelen en effecten en in de nacht zich bevond in het nachtleven en het gokcircuit. Frankrijk werd de volgende bestemming van Law. Bekend door zijn internationale gok verleden was de start van Law in Frankrijk niet echt optimistisch te noemen. Law werd in 1708 door de Franse minister van buitenlandse zaken verdacht van spionage mede door zijn naam in het internationale gokcircuit. De Franse economie was op dat moment wanhopig opzoek naar een manier om uit de fiscale monetaire problemen te komen. Er werd haastig gezocht naar en oplossing. Law was de persoon die die oplossing kon bieden. 

 

Het beleid van John Law brengt Frankrijk weer aan de economische top

De Franse economie stond in 1716 aan de rand van de afgrond. Door oorlogen en teveel schulden keek het land uit naar het derde faillissement in honderd jaar tijd. Het was Law die de Franse regering een oplossing voorhield voor al haar problemen.

Door de ideeën die Law had opgedaan in zijn tijd in Amsterdam en Nederland wilde hij de regering van Frankrijk de oplossingen voor houden. Volgens Law was Frankrijk in de basis een rijk land met veel potentie. Hij was echter van mening dat zowel ondernemingen met monopolies als de prive banken in het verleden waren mislukt. Hij was dan ook van mening dat er een algemene bank opgericht moest worden om het financiële systeem van meer krediet en kapitaal te kunnen voorzien.  In oktober 1715 werd zijn eerste voorstel bij het Franse parlement voor een Franse nationale bank afgewezen. De tweede poging die Law een jaar later deed bleek wel succesvol te zijn. In 1716 was het dan eindelijk zover, de Banque Generale werd opgericht in mei van datzelfde jaar.

In eerste instantie deed de Banque Generale niet veel. Het leek slechts een kleine onderneming met een gebrek aan mogelijkheden. Law wilde het echter niet laten bij het enkel oprichten van een centrale bank zoals de Banque Royale. De Banque Generale mocht certificaten uitgeven die men kon inwisselen tegen goud en zilver. Het startkapitaal van de nationale bank was 60.000 livres  en werd opgedeeld in 1200 aandelen van 500 livres per stuk.

Een grote stap voorwaarts was toen de Banque Generale in 1717  bevoegd werd om alle bankbiljetten die het creëerde mocht gebruiken voor belastingdoeleinden en betalingen.

Law wilde voor Frankrijk economisch voordeel behalen door de Banque Generale op te zetten naar het Nederlandse model. Het verschil tussen de banken zat in het feit dat de Franse bank wel bevoegd was om geld bij te drukken.

Law had het financiële systeem van de Nederlandse republiek grondig bestudeerd maar was van mening dat een dergelijk systeem onder een koning met absolute macht meer kans van slagen zou hebben. Hij zei dan ook: ” I maintain, that an absolute prince who knows how to govern can extend his credit further and find needed funds at a lower interest rate than a prince who is limited in his authority.”

Bubbel mania - John Law Frankrijk

Law was van mening dat de macht over het geld bij één en dezelfde persoon diende te liggen. Daarnaast was overzeese macht noodzakelijk voor de Fransen om weer een economische macht te worden. In 1717 richtte Law dan ook een nieuwe onderneming op. Deze keer niet eentje om geld te drukken. Maar juist een onderneming om dit bijgedrukte geld in te investeren. De zogenaamde ”Company of the West” of in het Frans ”Compagnie d’occident” kreeg de monopolie op de handel met Louisiana. Het monopolie zou een duur van 25 jaar krijgen.

Het kapitaal dat werd geïnvesteerd in de Mississippi Compagnie bedroeg maar liefst 100 miljoen livres. De aandelen werden verdeeld in 500 livres per stuk. Alle Fransen werden publiekelijk aangemoedigd ze te kopen.

Door het extra krediet dat door de Banque Generale de economie werd ingepompt begon Frankrijk in 1717 te herstellen.  Door de geldcreatie van de Banque Generale kreeg de economie een boost. Die kapitaalinjectie werkte als volgt. De Banque Royale zou ervoor zorgen dat er onbeperkt krediet beschikbaar was voor de Franse regering. De Franse regering kon dat geld weer investeren in een bedrijf gericht op de overzeese handel. In dit geval de compagnie van het westen.

Echter was niet iedereen het eens met dit beleid. Volgens de Duke of Saint-Simon, een vooraanstaande Franse schrijver, zou Frankrijk niet in staat zijn een dergelijk financieel systeem te kunnen dragen.

Daarnaast ontstond er concurrentie van de zogenaamde Parijse broeders die meer aandelen kapitaal ophaalde voor een soortgelijke onderneming die ook gericht was op handel met onder andere Amerika. Om de concurrentie tegen te gaan kreeg de Mississippi Compagnie meer privileges van de overheid. Het succes van de Mississippi Compagnie groeide en het aandeel steeg gestaag door. In december 1718 werd de Banque Generale door het succes omgetoverd tot Banque Royale. Dat betekende dat de bank nu functioneerde als een echte ”moderne centrale bank”.  Zo had de Banque Royale nu de bevoegdheid om niet alleen krediet te creëren. Dit krediet kon landelijk worden aangezien al wettelijk betaalmiddel.

  John Law kwam op dit moment tegen de top van zijn macht en status aan te zitten.   Zijn eigen gecreëerde systeem leek een succes en de zaken pakten in ieder geval voor Law en de aandeelhouders van de Banque Royale en de Mississippi Compagnie goed uit.

 Bron: ”The Ascent of Money” – Niall Ferguson – blz 230 t/m 260.

Allprepare.com logo

Wouter Meens
Volg mij

Wouter Meens

Vestigingseigenaar at Recruit a Student Den Haag
Edelmetaal en grondstoffen analist van Zilvergoudwinkel BV. Oprichter Student-Inhuren.nl - landelijke studenten- en starters uitzendorganisatie.
Wouter Meens
Volg mij