Home » Column, Informatief, Monetaire systeem

De wereld reserve valuta van morgen

Geschreven door op 25 september 2014 – 06:23 Één Reactie

Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog is de USD – de ”United States Dollar – de wereldreserve valuta. Dit betekent onder andere dat centrale banken over de hele wereld sinds die tijd verplicht zijn om dollars aan te houden als reserve. Daarbij komt nog bij dat de meeste grondstoffen, financiële producten en met name olie worden betaald in dollars. Dit legt een relatief stevig fundament onder de Dollar. De Dollar wordt als het ware gedekt door olie.

De Dollar is sinds die periode zo goed als onomstreden geweest als wereldreserve valuta. Er zijn altijd partijen geweest die hebben geprobeerd de macht van de dollar aan de kant te schuiven, denk hierbij aan de regimes van Saddam Hoessein, Iran en kortgeleden Libië en President Assad die besloten hun olie niet meer voor dollars te verkopen maar in plaats daarvan over te schakelen naar euro’s zoals in het geval van Saddam Hoessein met Irak. Iedereen weet hoe het is afgelopen met deze landen. Deze oorlogen in de context van olie laat een ander ligt schijnen op deze oorlogen.

Is de dollar als wereldreserve valuta onaantastbaar?

 

Ondanks de onaantastbaarheid van de dollar en de daarmee samenhangende macht van Amerika sinds de Tweede Wereldoorlog heeft de geschiedenis uitgewezen dat een wereldreserve valuta keer op keer zijn macht kan verliezen. Wanneer we kijken naar de onderstaande grafiek zien we dat sinds het einde van de middeleeuwen en het begint van de renaissance de wereld zes verschillende periodes heeft gekend waarin het meest machtige land van die tijd werd vertegenwoordigd door een soortgelijke ”reserve valuta”.

In het begin van de grote ontdekkingsreizen naar de ”nieuwe wereld” waarbij onder andere de huidige Verenigde Staten en Zuid Amerika werden ontdekt begon Portugal zich te profileren als een van de rijkste en meeste machtige landen van de wereld. Door de grote ontdekkingen ontstond er veel handel met Zuid Amerika waar het land enorm van expandeerde. Door de groeiende handel werd de Portugese valuta van die tijd verreweg het meest gebruikt. Het was dus de dominante valuta van die tijd. Natuurlijk wel in een iets andere rol dan de dollar vandaag de dag.

Wereldwijde reserve valutas van de laatste zeshonderd jaar

Wanneer we kijken naar de geschiedenis van de laatste vijfhonderd jaar van medio eind 15e eeuw (tijd van Portugal) tot begin 20e eeuw (Britse Rijk) vallen er direct een aantal zaken op, namelijk:

  1. De kortste periode als wereldreserve valuta was 80 jaar, namelijk in de gevallen van Portugal en Nederland tijdens de Gouden Eeuw.
  2. De langste periode als wereldreserve valuta was voor Spanje en duurde maar liefst 110 jaar tot halverwege de 17e eeuw waarna Nederland het stokje overnam.
  3. De gemiddelde periode voor een valuta als wereldreserve valuta is tot nu toe maar liefst 94 jaar.
  4. De dollar is op dit moment sinds 1944 de officiële wereldreserve valuta, als precies 70 jaar dus.

Het is dus weerlegbaar om te stellen dat de dollar als wereldreserve nog een tijd te gaan heeft wanneer we kijken naar de geschiedenis. Uitgaande van de bovengenoemde feiten duurt het gemiddeld 94 jaar alvorens een wereldreserve valuta zijn macht verliest en de kortste periode was ”maar” 80 jaar. Daaruit zouden we dus kunnen concluderen dat de dollar nog minimaal tien jaar heeft om zeker te kunnen zijn van de huidige status quo als wereldreserve valuta.

Toch is niets zeker en dus ook niet de macht van de dollar als wereldreserve valuta, de volgende feiten en gebeurtenissen kunnen dit onderbouwen;

  1. De zogenaamde BRICS landen, Brazilie, Rusland, India, China en Zuid Afrika, hebben kortgeleden plannen opgesteld om in de toekomst een eigen centrale bank op te richten. Deze zogenaamde BRICS bank moet de ontwikkeling van de vijf landen op het internationale podium gaan versnellen en versterken. Een belangrijk onderdeel hiervan is het omzeilen van de dollar.
  2. Rusland en China hebben in de laatste jaren bilaterale afspraken gemaakt waarin onder andere is afgesproken bepaalde grondstoffen uit Rusland voortaan te verrekenen in roebels of de Chinese valuta.
  3. Op het moment dat de dollar de wereldreserve valuta werd tijdens de Bretton Woods conferentie van 1944 was Amerika de aankomende winnaar van de Tweede Wereldoorlog en had het veel geld uitgeleend aan de andere landen om de oorlog te voeren zoals Engeland. Amerika was op dat moment de grootste schuldeiser van de wereld. Dat is nu echter niet het geval, op het moment van schrijven is Amerika namelijk de grootste schuldenaar van de wereld en is het land met een staatsschuld van bijna 100% van het bbp de grootste schuldenaar op aarde. Dat heeft er onder andere voor gezorgd dat zowel het vertrouwen in de dollar als de waarde van de dollar op historisch lage niveaus staan. Vertrouwen en waarde zijn altijd de belangrijkste componenten geweest van wereldreserve valuta.

Zilvergoudwinkel

Waarom is een rol als wereldreserve valuta zo belangrijk voor de VS en de dollar?

Als wereldreserve valuta beschikt Amerika al 70 jaar over een aantal zeer machtige troeven die andere landen niet hebben. Zo heeft het kunnen functioneren als de centrale bank van de wereld waarmee het met de dollar, die wordt gedrukt door de Federal Reserve, overal ter wereld overheden, oorlogen, financiële instellingen en banken heeft kunnen financieren en steunen waar andere landen dat niet konden. Dit zorgde ervoor dat Amerika wereldwijd verreweg het machtigste land werd.

Die macht heeft er onder andere voor kunnen zorgen dat het in het wilde weg geld heeft kunnen bijdrukken sinds 1944 zonder ernstige gevolgen van inflatie te bemerken. Dit omdat andere landen voor de handel dollars nodig hadden om als reserve aan te houden van banken en centrale banken. Dit heeft ervoor gezorgd dat de omloopsnelheid van de dollar heel laag heeft kunnen blijven. Daarbij bestaat het merendeel van de dollars buiten de VS waar het ”stil” wordt aangehouden als reserves.

Wanneer de rol als reserve valuta vervolgens vervalt zullen veel landen kiezen voor de nieuwe reserve valuta en besluiten hun dollars te verkopen. Dit kan er weer voor zorgen dat blijkt dat veel dollars overbodig zijn en worden verkocht wat er weer voor kan zorgen dat de inflatie hard kan oplopen in de VS. China, India en Rusland zijn deze weg al ingeslagen en kiezen massaal voor goud kopen. Mochten meerdere landen dit beleid gaan volgen dan kan het snel gedaan zijn met de waarde en de macht van de Dollar. De goudprijs kan in dit scenario hard oplopen.

 

Het Oosten tegen het Westen

Wanneer we kijken naar het overzicht van de wereldreserve valuta’s van de laatste 600 jaar dan komen daar alleen maar westerse landen in voor. Interessant genoeg vindt er op dit moment een verschuiving plaats van het Westen naar het Oosten. Dit lijkt er dan ook op te duiden dat zich een 2000 jaar oude cyclus herhaalt. Wanneer we kijken naar het onderstaande plaatje kunnen we zien dat de opkomst van het Oosten precies past in een heel oud patroon.

 

Economische geschiedenis laatste 2000 jaar

 

In de periode van het Romeinse Rijk en de Middeleeuwen sinds het jaar 0  (toen Europa een en al chaos was) waren India en China samen al goed voor maar liefst 70% van de wereldeconomie. Amerika was nog niet eens ontdekt en Europa was een met name door bos bedekt gebied waar allerlei verschillende groeperingen woonde met hun eigen belangen. China daarentegen bijvoorbeeld was op dat moment al een ver ontwikkelde kapitalistische samenleving. Met uitvindingen in materialen waar we in Europa alleen maar van konden dromen. Daarbij opgeteld dat de bevolkingsaantallen in China en India die van Europa deden wegvagen is het eigenlijk bijzonder dat niet iedereen in de wereld Chinees spreekt. Daarover in een ander blog meer.

Maar voordat we afdwalen en uitkomen bij de geschiedenis van het Oosten terug naar wat we wilde weten; wat heeft de verschuiving van het Westen naar het Oosten te maken met de macht van de wereldreserve valuta? De macht van Amerika is zoals we hebben gezien voor een groot gedeelte gebaseerd op de macht van de dollar en de macht van de dollar is voor een groot gedeelte gebaseerd op de militaire macht van Amerika. Dit lijkt twee kanten op te werken.

Wat nu het bijzondere is aan dit voorval is het feit dat zowel Amerika als de rest van de westerse samenleving gebukt gaan onder een enorme lading schulden. Geld dat door met name Amerika voor een groot gedeelte is geleend van de eigen centrale bank – de Federal Reserve –  en natuurlijk China.

Sinds het midden van de jaren tachtig toen China na jaren van communistische onderdrukking weer werd opengesteld naar de rest van de wereld begon het land enorm veel hele goedkope goederen te produceren en die met name te verkopen aan Amerika. Dit zorgde ervoor dat de Chinese overheid met een probleem kwam opgezadeld. Het had namelijk te veel dollars overgehouden als gevolg van de handel. Er gingen immers goederen van China naar Amerika en andersom gingen er dollars van Amerika naar China. Om het maximale rendement te halen uit deze dollars kozen de Chinezen er tot 2008 voor om deze voor het grootste gedeelte te investeren in Amerikaanse overheids obligaties.

Nu Amerika als gevolg daarvan enorm veel schulden heeft uitstaan bij de Chinezen en de grootste schuldenaar van de wereld is geworden zwakt de macht van het land ook af. Daarbij groeit de Chinese economie nog steeds als kool en lijkt het erop dat China Amerika in 2016 voorbij gaat streven als de grootste economie van de wereld.

Door het bijna ineenstorten van het westerse financiële systeem in 2008 wordt de macht van Amerika en het westen kleiner als gevolg van de te grote schuldenberg.

 

Ook de Chinese bevolking blijft ten opzichte van het Westen niet achter

Niet alleen China zelf wint op dit moment snel terrein ten opzichte van de VS en Europa ook de inkomens van de bevolking lijken sneller richting westerse maatstaven te groeien. Zoals te zien is op de onderstaande grafiek. De inkomens in Europa en de VS stijgen als jaren niet meer terwijl de kosten van leven en onderhoud wel hard stijgen. In China en India lijken ze daar alleen geen last van te hebben.

Inkomens ratio VS vs China en India vs UK

 

Halverwege de vorige eeuw waren we met z’n allen in het Westen ten opzichte van het communistische arme Oosten het rijkst. De gemiddelde inwoner in de VS verdiende maar liefst 20 keer meer dan de inwoner in China. En de gemiddelde inwoner van Engeland maar liefst 15 keer meer dan de gemiddelde inwoner in India. Maar als we kijken naar de jaren die volgden zijn die ratio’s alleen gedaald in het voordeel van het Oosten. Op dit moment verdient de gemiddelde westerse inwoner nog maar vijf keer het inkomen van een Chinees of Indiër.

De kans dat de hierboven genoemde ontwikkelingen zich in de komende jaren blijven doorzetten is heel groot. Wanneer de macht van het Oosten steeds groter wordt en de macht van het Westen steeds geringer dan kan dit volgende gevolgen hebben:

  1. Het Oosten zal steeds minder belang ondervinden bij een wereldreserve valuta van het Westen, in dit geval de dollar. Dit kan ervoor zorgen dat het eerder genoemde scenario zich volstrekt waarbij grote landen ervoor kiezen de dollar aan de kant te zetten.

 

 

Wat zijn de alternatieven als wereldreserve valuta?

Op de korte termijn is het nog lastig te zeggen wat het alternatief gaat worden voor een nieuwe wereldreserve valuta. Het lijkt er wel sterk op de China in de toekomst de meeste kans gaat maken voor wat betreft een nieuwe reserve valuta.

Sinds het jaar 2001 verliezen alle valuta wereldwijd in een rap tempo waarde ten opzichte van goud en zilver. Niet alleen de dollar maar ook de euro, yean en de Chinese renminbi verliezen snel terrein ten opzichte van goud. De geschiedenis heeft ook keer op keer uitgewezen dat er telkens maar een soort geld in aanmerking is gekomen als echt geld en dat zijn goud en zilver. Door hun constante waarde, het feit dat ze niet gedrukt kunnen worden, door hard werk uit de grond gehaald moeten worden en intrinsieke waarde die ze vertegenwoordigen zijn ze uitermate geschikt als geld.

Een heel recent voorbeeld daarvan is de situatie in Iran waarbij Amerika het Arabische land probeerde te boycotten van internationale transacties door het af te sluiten van onder andere het gebruik van hun eigen valuta, de dollar en het SWIFT systeem in de internationale (olie)handel. Onder normale omstandigheden zou dat ervoor zorgen dat het land internationaal gezien in een isolement zou gaan verkeren. Dit was echter niet het geval omdat er altijd nog een optie open stond voor Iran, het kon namelijk zijn olie verkopen en andere grondstoffen inkopen in ruil voor goud. Dit deed het land, tot grote onvrede van Amerika, dan ook met landen als China, India en Noord Korea waarmee het land informatie omtrent het atoomprogramma uitwisselde. Alle betaal- en financiële mogelijkheden werden uitgesloten, toch was goud de redder in nood. Het ultieme bewijs dat goud nog steeds zijn monetaire rol als geld niet heeft verloren.

Het ultieme alternatief is daarom dan ook goud. De kans lijkt alleen klein dat goud zijn oude klassieke rol van 120 jaar geleden in de komende jaren weer gaat terug krijgen.Een ander alternatief lijkt een soort van valuta gecreëerd door alle centrale banken wereldwijd. Dit zou er dan voor moeten zorgen dat de macht van Amerika in de komende tientallen jaren nog steeds blijft meespelen op het financiële internationale vlak.

Er heeft zich de laatste veertig jaar een trend voorgedaan waarbij in de jaren 80- en 90 van de vorige eeuw banken er waren om elkaar overeind te houden. Zoals in de Latijns-Amerikaanse crisis van de jaren 80. Tijdens de Azië crisis en de val van de LTCM (long term capital management) eind jaren negentig waren het ook de banken en overheden die tot ingrijpen werden gedwongen. Uiteindelijk zagen we in 2008 het begin van een trend waarbij centrale banken hele overheden overeind dienden te houden door het creëren van ladingen geld. Denk hierbij alleen al aan de balans van de Federal Reserve in Amerika die in de periode 2008-nu met maar liefst met 3 triljoen dollars is gestegen.

Bij een volgende val van grote banken en overheden is het nog maar de vraag wat de overgebleven middelen van de Federal Reserve zijn. Deflatie blijft nog steeds de grootste nachtmerrie van centrale banken maar vooral ook van overheden. Dit heeft er niet alleen mee te maken dat deflatie schulden duurder maakt maar ook dat het de belastingopbrengsten flink doet krimpen in nominale termen. Wettelijk is vastgesteld dat inflatie een soort van verborgen belasting is. Wanneer goederen duurder worden, salarissen stijgen enzovoorts kan hier gewoon belasting over worden geheven. Wanneer er deflatie is stijgen deze zaken niet in nominale termen maar dalen ze zelfs. Dat betekent minder belasting opbrengsten voor de overheid.

Voor wat betreft de huidige dollar lijken er nog maar een aantal opties open te staan. Dollars blijven bijdrukken totdat de inflatie de pan uit rijst. Geen dollars meer bijdrukken en het risico van sterke deflatie riskeren. Overgaan op een andere valuta, namelijk de valuta van het IMF en de World Bank. De zogenaamde SDR’s zijn in het verleden bij het Bretton Woods systeem bedacht om te kunnen fungeren als een soort van reserve van de wereldreserve valuta de dollar. De kans is dus groot dat centrale banken wereldwijd in tijden van nood ervoor kunnen gaan kiezen voor de SDR om het financiële systeem in takt te houden.

Zilvergoudwinkel

Wouter Meens
Volg mij

Wouter Meens

Vestigingseigenaar at Recruit a Student Den Haag
Edelmetaal en grondstoffen analist van Zilvergoudwinkel BV. Oprichter Student-Inhuren.nl - landelijke studenten- en starters uitzendorganisatie.
Wouter Meens
Volg mij

Één Reactie »